Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut İshal / Akut Gastroenterit

ALT GİS / IBD

Akut İshal / Akut Gastroenterit

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Tanım ve Klinik Sınıflama

Akut ishal genellikle <14 gün süren dışkılama sıklığı veya dışkı su içeriğinde artıştır.

Persistan ishal 14-30 gün; kronik ishal genellikle ≥4 hafta süren ishal olarak değerlendirilir.

Akut gastroenteritte etken çoğunlukla viraldir; antibiyotik çoğu hastada gerekli değildir.

İlk değerlendirmede amaç dehidratasyon derecesini, invaziv/bakteriyel hastalık veya sepsis bulgularını ve yatış gerekliliğini saptamaktır.

Kanlı/mukuslu dışkı, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, sepsis, immünsüpresyon, ileri yaş veya yakın antibiyotik/hastane teması ileri değerlendirme gerektirir.

Sulu, ateşsiz ve kısa süreli tablo çoğunlukla viral gastroenterit veya toksin ilişkili gıda zehirlenmesini düşündürür.

Kan, mukus, tenesmus, yüksek ateş veya ciddi kramp invaziv bakteriyel/paraziter kolit olasılığını artırır.

İshal 14 günü aşarsa Giardia, Cryptosporidium, Cyclospora, Entamoeba histolytica, postinfeksiyöz IBS ve İBH ayırıcı tanıya alınır.

Ne zaman düşünmeli?

Ani başlayan sulu dışkılama, kusma, karın krampları, gıda/su teması veya benzer hasta öyküsü olan hastada düşünülür.

Kanlı ishal, yüksek ateş, sepsis, immünsüpresyon, ciddi dehidratasyon veya yakın antibiyotik/hastane teması varsa ileri değerlendirme gerekir.

Temel tedavi hidrasyondur; antibiyotik her akut ishalde gerekli değildir.

Tanı

Alarm Bulguları

Hipotansiyon, taşikardi, senkop veya şok

Konfüzyon, letarji veya ciddi halsizlik

Belirgin dehidratasyon, oligüri veya oral alamama

Kanlı ishal veya melena

Yüksek ateş veya sepsis bulguları

Şiddetli lokalize karın ağrısı, peritonit veya distansiyon

İleri yaş, gebelik, immünsüpresyon veya ciddi komorbidite

Akut böbrek hasarı, ciddi elektrolit bozukluğu veya metabolik asidoz

HUS (Hemolitik Üremik Sendrom) şüphesi: kanlı ishal sonrası anemi, trombositopeni, kreatinin artışı

İlk Laboratuvar ve Tetkik Algoritması

Hafif, sulu, ateşsiz ve kanamasız akut ishalde çoğu zaman laboratuvar gerekmez.

Orta-ağır hastalıkta: tam kan sayımı, üre, kreatinin, sodyum, potasyum, klor, bikarbonat, CRP (C-Reaktif Protein) ve gerekirse kan gazı/laktat.

Dışkı kültürü veya çoklu dışkı PCR paneli: kanlı ishal, yüksek ateş, sepsis, şiddetli karın ağrısı, immünsüpresyon, salgın şüphesi veya ağır/persistan hastalıkta düşünülür.

C. difficile toksin/PCR: son 8-12 haftada antibiyotik kullanımı, hastane/uzun bakım merkezi teması, PPI kullanımı, ileri yaş veya sağlık bakımı ilişkili ishalde istenir.

Parazit incelemesi / Giardia-Cryptosporidium antijen/PCR: persistan ishal, seyahat, kamp, kuyu suyu, kreş teması veya immünsüpresyonda düşünülür.

Kan kültürü: sepsis, yüksek ateş, immünsüpresyon veya sistemik toksisite varsa alınır.

Görüntüleme: peritonit, toksik megakolon, ağır kolit, perforasyon, iskemi veya akut batın şüphesinde BT (Bilgisayarlı Tomografi) değerlendirilir.

Ne zaman düşünmeli?

Ani başlayan sulu dışkılama, kusma, karın krampları, gıda/su teması veya benzer hasta öyküsü olan hastada düşünülür.

Kanlı ishal, yüksek ateş, sepsis, immünsüpresyon, ciddi dehidratasyon veya yakın antibiyotik/hastane teması varsa ileri değerlendirme gerekir.

Temel tedavi hidrasyondur; antibiyotik her akut ishalde gerekli değildir.

Öyküde Sorgulanacaklar

Başlangıç zamanı ve süre

Dışkı sayısı, kan/mukus varlığı, gece ishali

Ateş, karın ağrısı, tenesmus, kusma

Oral alım ve idrar çıkışı

Gıda öyküsü: çiğ/az pişmiş et, yumurta, deniz ürünü, süt ürünleri, toplu yemek

Seyahat, kamp, yüzme/havuz, kuyu suyu, salgın/benzer hasta teması

Antibiyotik kullanımı, hastane/uzun bakım merkezi teması: C. difficile riski

İmmünsüpresyon, IBD (Inflammatory Bowel Disease / İnflamatuvar Bağırsak Hastalığı), gebelik, ileri yaş

İlaçlar: laksatif, magnezyum, metformin, PPI, NSAİİ, antibiyotik, kolşisin, kemoterapi

Etkenlere Göre Klinik Ayrım

Norovirüs: ani başlayan kusma, sulu ishal, karın krampları ve salgın/kapalı ortam teması tipiktir; inkübasyon kısa, hastalık çoğu kez 1-3 günde geriler.

Rotavirüs: çocuklarda daha belirgin olmakla birlikte erişkinde de sulu ishal ve kusma yapabilir; aşısız/bağışıklığı düşük hastada ağır dehidratasyon gelişebilir.

Adenovirüs: özellikle çocuk ve immünsüpresif hastada daha uzun sürebilen sulu ishal yapabilir; tedavi çoğunlukla destekleyicidir.

Staphylococcus aureus veya Bacillus cereus toksini: kısa inkübasyon, belirgin kusma ve hızlı düzelme; antibiyotik gerekmez.

Clostridium perfringens: et/yemek maruziyeti sonrası kramp ve sulu ishal; çoğu olgu destek tedavisiyle düzelir.

Campylobacter: ateş, kramp, kanlı/mukuslu dışkı; az pişmiş tavuk ve pastörize edilmemiş süt öyküsü yönlendirir.

Shigella: ateş, tenesmus, küçük hacimli kanlı-mukuslu dışkı ve salgın/kreş teması düşündürür.

Salmonella: yumurta, tavuk, sürüngen teması veya toplu gıda öyküsü; çoğu immünkompetan hafif olguda antibiyotik gerekmez.

STEC/EHEC: şiddetli karın ağrısı ve kanlı ishalde, özellikle ateş belirgin değilse düşünülür; antibiyotik ve loperamid HÜS riski nedeniyle verilmez.

Vibrio/kolera: çok yüksek hacimli sulu ishal, deniz ürünü veya endemik bölge seyahati; rehidrasyon hayat kurtarıcıdır.

Giardia: uzayan sulu/kötü kokulu ishal, gaz, şişkinlik, kilo kaybı, kamp-kuyu suyu-kreş öyküsü ile düşünülür.

Entamoeba histolytica: kanlı ishal, tenesmus, sağ alt kadran ağrısı veya karaciğer apsesi bulguları olabilir; invaziv hastalıkta doku ajanı sonrası luminal ajan gerekir.

Cryptosporidium/Cyclospora/Cystoisospora: persistan sulu ishal ve immünsüpresyonda düşünülür; özel test ve hedef tedavi gerekir.

Yatış Endikasyonları

Şiddetli dehidratasyon, hipotansiyon, senkop, şok veya oral alamama

Akut böbrek hasarı, ciddi elektrolit bozukluğu, metabolik asidoz veya laktat yüksekliği

Sepsis, yüksek ateşle sistemik toksisite veya kan kültürü gerektiren ağır klinik

Kanlı ishal + ağır hastalık, HUS şüphesi veya ciddi anemi/trombositopeni

Şiddetli karın ağrısı, peritonit, toksik megakolon veya cerrahi akut batın şüphesi

İmmünsüpresyon, gebelik, ileri yaş, ciddi kardiyak/renal/hepatik komorbidite

C. difficile ağır/fulminan kolit şüphesi

Güvenli oral tedavi veya ev izlem koşullarının olmaması

Başlıca Kaynaklar

• ACG Clinical Guideline: Diagnosis, Treatment, and Prevention of Acute Diarrheal Infections in Adults, 2016
• IDSA Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Infectious Diarrhea, 2017
• CDC / WHO oral rehydration and traveler’s diarrhea public health recommendations
• Antibiyotik seçimi yerel direnç, seyahat bölgesi, gebelik, QT riski, renal fonksiyon ve kültür/PCR sonucuna göre doğrulanmalıdır.
• C. difficile tedavi algoritması ayrı başlık olarak ayrıca standardize edilmelidir.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Aynı Kategoride

• C. difficile Enfeksiyonu / Antibiyotik Sonrası Diare
• Crohn Hastalığı
• Hemoroidal Hastalık
• Kronik İshal
• Ülseratif Kolit
• Divertiküler Hastalık / Divertikülit (ACG 2026)
• Anal Fissür / Perianal Apse-Fistül